Czy wiecie, że kiedy spadnie śnieg, las zamienia się w wielką, białą księgę? Latem zwierzęta przemykają bezszelestnie w gąszczu traw i trudno zauważyć ich obecność. Ale zimą… zimą nikt nie pozostaje anonimowy! Każdy krok sarny, skok zająca czy spacer lisa zostawia na śniegu zapisaną historię.
Jako przyrodnicy z fundacji EkoOko, zapraszamy Was dzisiaj do wspólnej zabawy. Zamienimy się w leśnych detektywów! Nie musimy widzieć zwierzęcia na własne oczy, żeby wiedzieć, co robiło, dokąd szło, czy było duże, a może… czy zjeżdżało na brzuchu z górki!
Zanim wyruszymy, musimy wyjaśnić sobie jedną, bardzo ważną rzecz. W języku przyrodników istnieją dwa słowa, których nie wolno mylić:
- TROP – to odcisk łapy, kopyta lub stopy na śniegu (lub błocie).
- ŚLAD – to wszystko inne, co zwierzę po sobie zostawiło: zgubione piórko, obgryziona szyszka, „toaleta”, a nawet wydeptana ścieżka.
Gotowi na lekcję czytania z „Bialej Księgi Lasu”? Ruszamy!
Ekwipunek Detektywa – Co zabrać ze sobą? 🎒
Prawdziwy detektyw nie wychodzi w teren bez przygotowania. Nie martwcie się, nie potrzebujecie drogiego sprzętu. Wystarczy to, co macie w domu:
- Ciepłe buty i rękawiczki – to podstawa! Zmarznięty detektyw to smutny detektyw.
- Linijka lub miarka – to Wasza tajna broń. Czasem trop lisa i małego psa wyglądają podobnie, ale wymiar zdradzi prawdę!
- Telefon lub aparat – żeby zrobić zdjęcie znaleziska i sprawdzić je później w domu (lub pochwalić się kolegom).
- Lupa – dla tych, którzy chcą przyjrzeć się najmniejszym szczegółom, np. odbiciu pazurków.
Podejrzany nr 1: Sarna i Dzik (Kopytka) 🦌🐗
Najczęściej w lesie spotkacie tropy zwierząt kopytnych. Ale jak odróżnić sarnę (która jest baletnicą) od dzika (który jest leśnym czołgiem)?
Sarna – Leśne Serduszka
Tropy sarny są małe i delikatne. Mają długość około 4-5 cm (mniej więcej tyle, co pudełko zapałek). Składają się z dwóch podłużnych części (nazywamy je racicami). Często układają się w kształt serduszka ❤️ lub ziarenek kawy. Sarna stawia nogi wąsko i elegancko.
Dzik – Ciężki Kaliber
Dzik jest znacznie cięższy, więc jego nogi zapadają się głębiej. Jego trop jest większy, szerszy i bardziej „rozczłapany”. Super-wskazówka EkoOko: Spójrzcie na tył odcisku. Dzik ma tzw. szpile (małe palce z tyłu nogi), które u sarny są wysoko i rzadko dotykają ziemi. U dzika, zwłaszcza w głębokim śniegu, szpile odbijają się wyraźnie jako dwa dodatkowe punkty za racicami. Wygląda to trochę jak buzia z szerokimi uszami!
Ciekawostka: Kto chodzi na palcach? Sarny i dziki to tzw. palcochody. Oznacza to, że chodzą tylko na czubkach swoich palców (zakończonych kopytami), jak baletnice w pointach. Dzięki temu mogą szybciej biegać! My, ludzie, jesteśmy stopochodni – stawiamy całą stopę na ziemi.
Podejrzany nr 2: Lis czy Pies? (Poduszki) 🦊🐶
To zagadka, na którą nabiera się wielu dorosłych! Widzicie ślady łap z pazurami. Kto to był? Wasz sąsiad z Burkiem czy rudy spryciarz z lasu?
Pies – Leśny Chaos
Psy na spacerze są podekscytowane. Biegają od drzewa do drzewa, węszą, kręcą się w kółko. Ich tropy są „roztrzepane”. Odcisk łapy psa jest zazwyczaj bardziej okrągły, a palce są szeroko rozstawione.
Lis – Mistrz Równowagi (Sznurowanie)
Lis to dzikie zwierzę, które oszczędza energię. Nie biega bez sensu. Test Linijki: Lis stawia łapy w jednej, prostej linii – jedna za drugą. Wygląda to tak, jakby chodził po niewidzialnej linie albo jakby koraliki były nanizane na sznurek. Nazywamy to sznurowaniem. Dodatkowo trop lisa jest bardziej smukły, „jajowaty”, a dwa środkowe palce są wysunięte do przodu.
Ciekawostka: Wilcze Oszustwo Wilki to mistrzowie kamuflażu! Kiedy stado wilków (wataha) idzie przez głęboki śnieg, idą „gęsiego”. Pierwszy wilk przeciera szlak, a każdy kolejny stawia łapy DOKŁADNIE w ślady poprzednika. Dlatego czasem widzimy trop jednego wilka, a tak naprawdę przeszło tamtędy pięć zwierząt! Robią to, żeby oszczędzać siły.
Podejrzany nr 3: Zając Szarak (Skoczek) 🐇
Tego tropu nie da się pomylić z niczym innym! Układa się w charakterystyczną literę „Y”.
Ale uwaga, tu czeka na Was przyrodnicza zagadka logiczna! Trop zająca składa się z czterech odcisków:
- Dwa długie, duże odciski z przodu.
- Dwa mniejsze, okrągłe odciski z tyłu (jeden za drugim).
Pytanie: Które to przednie łapy, a które tylne? Odpowiedź: Te duże z przodu to… TYLNE łapy! Jak to możliwe? Kiedy zając kica, wybija się z tylnych nóg i przenosi je w powietrzu przed przednie łapy. Zając w biegu dosłownie wyprzedza samego siebie!
Jak odróżnić zająca od wiewiórki? Wiewiórka zostawia podobny układ (tzw. czworokąt), ale jej tropy zazwyczaj zaczynają się i kończą przy drzewie. Zając szarak to mieszkaniec pól i łąk – jego ślady biegną daleko w siną dal.
Podejrzany nr 4: Ptasia Poczta 🐦
Ptaki też zostawiają ślady! Czasem są to same pazurki, a czasem (gdy śnieg jest sypki) widać piękne odciski skrzydeł, które wyglądają jak aniołki na śniegu – to znak, że ptak startował lub lądował.
Jak rozpoznać, kto chodził po karmniku?
- Skoczkowie: Małe ptaki, takie jak wróble czy sikorki, zazwyczaj kicają. Ich nóżki odbijają się obok siebie, w parach.
- Piechurzy: Większe ptaki, jak wrony, gawrony czy kruki, często kroczą dostojnie, stawiając nogi na przemian – lewa, prawa, lewa, prawa (zupełnie jak ludzie!).
Ciekawostka: Sowa, cichy zabójca Jeśli znajdziecie na śniegu odcisk skrzydeł i kroplę krwi, ale żadnych tropów łap, to prawdopodobnie miejsce polowania sowy. Sowy atakują z powietrza, chwytają ofiarę i odlatują, nawet nie dotykając ziemi stopami!
❄️ Bonus: Najzabawniejszy ślad w lesie
Czy wiecie, kto najlepiej bawi się zimą? Wydra! Wydry uwielbiają śnieg. Ponieważ mają krótkie łapki, bieganie w zaspach jest dla nich męczące. Co więc robią? Rozpędzają się, kładą na brzuchu i… zjeżdżają jak na sankach! Jeśli zobaczycie w pobliżu rzeki długą rynnę wyżłobioną w śniegu (tzw. rynnę zjazdową), to znak, że wydra urządziła sobie tam lodowisko.
📜 Kodeks Tropiciela EkoOko (Bardzo Ważne!)
Bycie detektywem to świetna zabawa, ale pamiętajcie, że las to dom zwierząt, a my jesteśmy tam tylko gośćmi. Zimą zwierzęta mają bardzo mało energii. Ucieczka przed człowiekiem w głębokim śniegu to dla sarny czy dzika ogromny wysiłek, który może kosztować je zdrowie.
Dlatego każdy tropiciel EkoOko przestrzega tych zasad:
- Nie chodzimy PO tropach – jeśli zdepczesz ślady, zepsujesz zagadkę sobie i innym badaczom. Idź obok nich.
- Ostoja to strefa zakazana – jeśli widzisz, że tropy prowadzą w gęste krzaki (młodnik), gdzie zwierzęta prawdopodobnie odpoczywają – STOP! Nie idź tam. Nie wolno płoszyć zwierząt w ich sypialni.
- Obserwujemy z daleka – cieszmy się widokiem tropów, ale nie gońmy ich właścicieli.
Podsumowanie: Ruszamy w teren!
Zima to nie czas na siedzenie przed komputerem! Ubierzcie się ciepło, weźcie telefon i idźcie do najbliższego parku lub lasu. Gwarantuję Wam, że gdy raz nauczycie się rozpoznawać „sznurowanie” lisa albo „literę Y” zająca, każdy spacer stanie się fascynującą przygodą.
Zadanie dla Was: Znajdźcie najdziwniejszy trop w Waszej okolicy, zróbcie mu zdjęcie (najlepiej połóżcie obok rękawiczkę, żebyśmy widzieli, jak duży jest ślad) i oznaczcie nas hasztagiem #ZimoweSladyEkoOko. Pomożemy Wam zidentyfikować, kto to był!
Powodzenia, Leśni Detektywi! 🌲🕵️♂️
Zespół EkoOko 👁️🌿
