Jesień kojarzy się z kolorowymi liśćmi, krótszymi dniami i przygotowaniami przyrody do zimy. Tymczasem wysoko nad naszymi głowami trwa jedno z najbardziej niezwykłych widowisk natury – jesienna migracja ptaków.
W dniach 2–4 października 2026 roku odbędą się Europejskie Dni Ptaków. To doskonała okazja, aby wyjść do parku, lasu, nad rzekę lub staw i spróbować dostrzec ptasich podróżników.
Dlaczego ptaki wyruszają w drogę?
Ptaki nie odlatują dlatego, że przeszkadza im sama niska temperatura. Najważniejszym powodem migracji jest coraz trudniejszy dostęp do pożywienia.
Owady znikają, zbiorniki wodne mogą zamarzać, a dni stają się krótsze. Dlatego wiele gatunków opuszcza tereny lęgowe i kieruje się do miejsc, w których łatwiej przetrwać zimę.
Niektóre ptaki pokonują stosunkowo krótkie odległości. Inne lecą przez całą Europę, Morze Śródziemne i Saharę, aby dotrzeć do zimowisk w Afryce.
Przez Polskę przebiega wschodnioatlantycki szlak migracyjny. Według Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków każdego roku przemierza go około 90 milionów ptaków. To prawdziwa powietrzna autostrada, łącząca północ Europy, Arktykę i Syberię z Europą Zachodnią oraz Afryką.
Gdzie można obserwować jesienną migrację?
Nie trzeba wyjeżdżać do rezerwatu przyrody ani dysponować profesjonalnym sprzętem. Wiele migrujących ptaków można zobaczyć:
- nad rzekami, jeziorami i stawami,
- na łąkach i polach,
- w parkach i ogrodach,
- na skrajach lasów,
- a czasami nawet z balkonu lub szkolnego boiska.
Szczególnie ważne są tereny podmokłe, piaszczyste ławice, rozlewiska i płytkie brzegi zbiorników wodnych. Dla ptaków są one odpowiednikiem miejsc odpoczynku przy długiej trasie. Mogą tam odzyskać siły, znaleźć pożywienie i bezpiecznie przeczekać niesprzyjającą pogodę.
Warto wypatrywać stad gęsi, żurawi, szpaków, grzywaczy i ptaków wodnych. Nad łąkami lub polami mogą pojawiać się także ptaki drapieżne. Nie zawsze uda się rozpoznać gatunek – i nie jest to najważniejsze. Przygodę z obserwowaniem przyrody można rozpocząć od zauważania kierunku lotu, wielkości stada, sposobu poruszania się i odgłosów ptaków.
Rodzinna obserwacja: ptasie 30 minut
Zaproście dzieci, rodzinę lub szkolną grupę do prostego doświadczenia.
Wybierzcie bezpieczne miejsce z szerokim widokiem na niebo. Może to być park, łąka, brzeg rzeki albo szkolne boisko. Przez 30 minut zapisujcie:
- ile stad zauważyliście,
- w jakim kierunku leciały ptaki,
- czy tworzyły klucz, zwartą grupę czy luźne stado,
- czy zatrzymywały się na odpoczynek lub żerowanie,
- jakie odgłosy udało się usłyszeć.
Nie musicie znać nazw wszystkich gatunków. Najpierw nauczcie się patrzeć, słuchać i zadawać pytania. Rozpoznawanie ptaków może przyjść później.
Po zakończeniu obserwacji porównajcie notatki. Czy wszyscy zauważyli to samo? Które zachowanie ptaków było najbardziej interesujące? Co mogło pomagać im w podróży?
Obserwujmy odpowiedzialnie
Dobra obserwacja przyrody nie może odbywać się kosztem jej mieszkańców. Ptaki podczas migracji muszą oszczędzać energię, dlatego każde niepotrzebne poderwanie ich do lotu może utrudnić dalszą podróż.
Podczas spaceru pamiętajmy o kilku zasadach:
- zachowujmy odpowiednią odległość,
- nie podchodźmy do miejsc odpoczynku i żerowania,
- nie próbujmy wywoływać ptaków nagraniami ich głosów,
- nie schodźmy ze szlaków w miejscach objętych ochroną,
- psy prowadźmy na smyczy,
- nie ujawniajmy publicznie dokładnej lokalizacji rzadkiego lub wrażliwego gatunku,
- fotografujmy bez płoszenia i ścigania ptaków.
Jeżeli ptaki zaczynają nerwowo reagować, przerywają żerowanie, oddalają się albo podrywają do lotu, oznacza to, że znaleźliśmy się zbyt blisko.
Europejskie Dni Ptaków 2026
W dniach 2–4 października w różnych częściach Polski odbędą się spacery, wycieczki i spotkania organizowane w ramach Europejskich Dni Ptaków. Wydarzenia są przeznaczone zarówno dla doświadczonych obserwatorów, jak i osób, które dopiero rozpoczynają przygodę z birdwatchingiem.
Aktualną listę wydarzeń, w tym spacerów organizowanych na Mazowszu, publikuje Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. Przed wyjazdem warto sprawdzić, czy na wybrane spotkanie wymagane są wcześniejsze zapisy.
Jesienna migracja przypomina nam, że ochrona ptaków nie kończy się na granicach jednego kraju. Aby mogły bezpiecznie pokonać całą trasę, potrzebują chronionych miejsc odpoczynku, mokradeł, dolin rzecznych, naturalnych brzegów i terenów bogatych w pożywienie.
Spójrzmy więc w niebo. Być może właśnie teraz nad naszym domem, szkołą lub ogrodem przelatuje ptak będący w drodze na drugi koniec Europy albo jeszcze dalej – do Afryki.
