Późne lato: odloty, dojrzewające owoce i coraz mniej letniego lasu
Sierpień był miesiącem przejścia. W kalendarzu nadal trwało lato, ale w przyrodzie coraz wyraźniej było widać późnoletnią fazę sezonu. W Puszczy Białowieskiej dojrzewały jeżyny, czerniały owoce bzu czarnego i czeremchy, czerwieniały jarzębiny i kaliny, a w suchych borach zaczynały kwitnąć wrzosy. Nadleśnictwo Browsk określa sierpień wprost jako okres „późnego lata”. To obserwacje z konkretnego regionu — w innych częściach Polski terminy tych samych zjawisk mogą różnić się ze względu na pogodę i lokalne warunki siedliskowe.
Jednocześnie zmieniał się świat ptaków. W sierpniowym materiale z Puszczy Białowieskiej odnotowano odloty m.in. wilg i kukułek oraz ptaków związanych z wodą i mokradłami. Jaskółki zaczynały zbierać się w większe grupy przed dalszą wędrówką, a młode bociany stawały się samodzielne i również przygotowywały się do drogi.
Bocian Krutek ruszył na południe
Bardzo konkretny przykład rozpoczęcia wędrówki przyniósł monitoring telemetryczny. Bocian biały Krutek z Mazur, wyposażony w nadajnik GPS, opuścił Krutyń 16 sierpnia. Już 18 sierpnia przebywał na Ukrainie, około 70 kilometrów na wschód od Lwowa. Informację opublikował Wydział Biologii i Biotechnologii UMCS.
Historia Krutka jest dobrym przykładem wykorzystania technologii zgodnie z ideą EkoOko. Nadajnik nie zastępuje obserwacji terenowej — pokazuje natomiast część życia ptaka, której nie możemy prześledzić, stojąc z lornetką w jednym miejscu.
Rodzinna obserwacja może być znacznie prostsza. Warto przejrzeć sierpniowe zdjęcia i notatki i sprawdzić, kiedy po raz ostatni widzieliśmy bociany w swojej okolicy. Za rok można powtórzyć takie samo ćwiczenie. Kilka sezonów regularnych zapisów tworzy własny lokalny kalendarz przyrody.
Sierpniowa susza była czymś więcej niż pogodową ciekawostką
Ważnym tłem dla przyrody była sytuacja hydrologiczna. 18 sierpnia IMGW-PIB informował o 100 obowiązujących ostrzeżeniach przed suszą hydrologiczną. Na 326 stacjach przepływy rzek znajdowały się poniżej wartości SNQ, czyli umownej granicy suszy hydrologicznej, a na 28 stacjach spadły poniżej najniższych przepływów notowanych w okresie odniesienia.
Pod koniec miesiąca problem nadal był widoczny. Według danych IMGW z 27 sierpnia przepływy poniżej SNQ notowano na 314 stacjach, a na 35 przepływy znalazły się poniżej wartości NNQ.
Dla obserwatora przyrody to przypomnienie, że fenologia (czyli nauka, która zajmuje się badaniem przebiegu zjawisk, zachodzących w świecie zwierzęcym i roślinnym oraz w przyrodzie nieożywionej) nie zależy wyłącznie od temperatury. Ilość dostępnej wody wpływa na funkcjonowanie rzek, mokradeł, wilgotnych łąk i innych siedlisk zależnych od wody. Nie należy jednak przypisywać pojedynczej lokalnej obserwacji jednego prostego wyjaśnienia. Do oceny długoterminowych zmian potrzebne są wieloletnie dane.
Chłodniejszy poranek, mgła i pierwsze sygnały kolejnej pory roku
25 sierpnia w Puszczy Białowieskiej o godz. 7.00 zanotowano temperaturę poniżej 10°C i gęstą mgłę. Nadleśnictwo Browsk wskazywało na nocne wychłodzenie gruntu i kondensację wilgoci jako przyczyny zjawiska.
To świetny temat do obserwacji szkolnej. Zamiast stwierdzać, że „jesień przyszła wcześniej”, można przez kilka tygodni notować godzinę, temperaturę, obecność rosy lub mgły i wygląd kilku tych samych roślin. W nauce liczy się seria obserwacji, nie pojedyncze wrażenie.
Rzadkie spotkanie na Lubelszczyźnie
Lubelskie Towarzystwo Ornitologiczne opublikowało udokumentowaną obserwację dwóch orłów cesarskich — młodego i niedojrzałego osobnika — zauważonych 14 sierpnia w powiecie tomaszowskim. Towarzystwo podało nazwiska obserwatorów i dokumentację fotograficzną.
Rzadki ptak nie jest atrakcją, do której należy urządzać pościg.
Dwa nowe rezerwaty na Mazowszu
Końcówka sierpnia przyniosła konkretne decyzje dotyczące ochrony siedlisk.
26 sierpnia Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie ustanowił rezerwat Dolina Rzeki Małej w gminie Piaseczno. Rezerwat obejmuje 133,49 ha i chroni ekosystemy wodno-błotne w dolinie rzeki Małej, w tym siedliska bagienne.
Dzień później ustanowiono Buchnik Las w gminie Jabłonna. Rezerwat o powierzchni 13,19 ha chroni starodrzew o cechach naturalnych, położony na wydmach w dolinie Wisły. Wyznaczono również otulinę o powierzchni 71,47 ha. Jest to dwusetny rezerwat przyrody w województwie mazowieckim.
Telefon w teren — po dane, nie po zastępstwo dla obserwacji
11 sierpnia OTOP opublikowało materiał poświęcony aplikacjom przyrodniczym i nauce obywatelskiej. Organizacja opisuje m.in. Ornitho.pl i NaturaList, umożliwiające zapisywanie obserwacji terenowych. Dane mogą później wspierać monitoring i badania. OTOP przypomina również, że aplikacje wykorzystujące sztuczną inteligencję do rozpoznawania organizmów mogą popełniać błędy.
Dobra kolejność jest prosta: najpierw patrzymy, potem opisujemy, a dopiero później pytamy aplikację.
Zamiast natychmiast fotografować i czekać na nazwę gatunku, warto zanotować jego wielkość, kolory, zachowanie, środowisko i głos. Jeżeli aplikacja poda oznaczenie, mamy już własny zestaw cech pozwalający je zweryfikować.
Nowy gatunek opisany dzięki ponownemu spojrzeniu na stare dane
27 sierpnia Uniwersytet Szczeciński poinformował o opisaniu nowego dla nauki gatunku widłonoga Eurytemora nilsseni. Naukowcy połączyli analizę budowy organizmów z badaniami genetycznymi i wykazali, że okazy od ponad stu lat zaliczane do innego gatunku należą w rzeczywistości do odrębnego taksonu. Dotychczas znany jest on z niewielkich zbiorników na wyspach u wybrzeży Skagerraku.
Co wydarzyło się w sierpniu?
2 sierpnia — V Święto Botaniki w Ogrodzie Botanicznym UMCS. Organizatorem był Ogród Botaniczny UMCS w Lublinie. W godz. 11.00–17.00 odbywały się spacery, warsztaty i działania edukacyjne dotyczące świata roślin i ochrony przyrody. Późniejsza fotorelacja potwierdza przeprowadzenie wydarzenia.
Oficjalna informacja UMCS
29 sierpnia — „Magia mokradeł” w Czaplinku. Fundacja Rewilding Pomerania przeprowadziła spacer wzdłuż Czaplineckiej Strugi poświęcony miejskim mokradłom, retencji i możliwościom renaturyzacji. Miejscem rozpoczęcia było Nadbrzeże Drawskie przy Ośrodku Sportów Wodnych. Relacja Urzędu Miejskiego w Czaplinku potwierdza, że spacer się odbył.
Oficjalne ogłoszenie organizatora
Do 31 sierpnia — „Wakacje z naturą. Kwietne łąki”. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska prowadziła ogólnopolski konkurs fotograficzny poświęcony polskim łąkom, roślinom i zapylaczom. Zgłoszenia przyjmowano do końca sierpnia, osobno oceniano osoby niepełnoletnie i dorosłych. Do konkursu nadesłano ostatecznie 278 fotografii.
Oficjalna strona konkursu GDOŚ
