Druga połowa września: obserwuj zmianę, nie szukaj „atrakcji”
W połowie września przyroda znajduje się pomiędzy późnym latem a coraz wyraźniejszą jesienią. W Puszczy Białowieskiej na początku miesiąca nadal kwitły wrzosy, owocowała brusznica, a dojrzewały m.in. dzika róża, kalina, bez koralowy, żurawina i jarzębina. Owady korzystały z ostatnich oblotów kwiatów, a płazy i gady wykorzystywały słoneczne dni przed okresem zimowego spoczynku.
Nie oznacza to, że identyczny obraz zobaczymy tego samego dnia w całej Polsce. Wrzesień jest doskonałym miesiącem do sprawdzania lokalnych różnic.
Najlepiej wybrać jedno miejsce i wrócić do niego po tygodniu.
Co obserwować na roślinach?
Wybierzmy trzy rośliny rosnące przy często odwiedzanej trasie. Nie musimy znać ich nazw od razu.
Możemy sprawdzać, czy nadal mają kwiaty, czy pojawiły się owoce, czy owoce zmieniają kolor i czy liście zaczynają się przebarwiać. Fotografia wykonana raz w tygodniu z podobnej odległości pokaże zmianę lepiej niż pojedynczy „jesienny” kadr.
Nad nami trwa wędrówka
Druga połowa września to okres wyraźnej migracji ptaków. W zapowiedzi spaceru nad Przekopem Wisły OTOP wskazuje w tym czasie na wędrówkę ptaków wróblowych, siewkowych i szponiastych. Podczas innego wrześniowego spaceru w Szczecinie organizacja zwraca uwagę m.in. na gromadzące się szpaki, przeloty żurawi, czajki i inne ptaki zatrzymujące się na terenach otwartych.
Wypatruj babiego lata
Wrześniowy materiał Nadleśnictwa Browsk przypomina również o babim lecie — cienkich niciach wytwarzanych przez pająki, które mogą być unoszone przez ruch powietrza. W słoneczne dni zjawisko jest szczególnie łatwe do zauważenia nad niską roślinnością.
Rodzinna obserwacja może polegać na znalezieniu trzech miejsc, w których nici są najlepiej widoczne. Nie łapiemy pająków i nie niszczymy sieci. Wystarczą oczy, fotografia i notatka.
Posłuchaj miejsca zamiast odtwarzać głosy
Wrzesień jest również dobrym czasem na mapę dźwięków.
Stańmy przez pięć minut w jednym miejscu i zaznaczajmy, z której strony dochodzą głosy ptaków i owadów, szum drzew, woda oraz odgłosy związane z działalnością człowieka.
Nie ma potrzeby odtwarzania z telefonu głosów zwierząt, aby sprowokować je do odpowiedzi. Celem jest poznanie tego, co wydarzyłoby się również bez naszej obecności.
Telefon może zostać częścią notesu terenowego
System Ornitho.pl oraz aplikacja NaturaList umożliwiają zapisywanie obserwacji terenowych i przekazywanie ich do baz wykorzystywanych w nauce obywatelskiej. OTOP podkreśla jednocześnie, że podpowiedzi systemów automatycznego rozpoznawania nie są nieomylne, a obserwacje podlegają weryfikacji.
Dlatego warto przyjąć prostą zasadę:
obserwacja → własny opis → ewentualne zdjęcie lub nagranie → dopiero później aplikacja.
W dzienniku można zapisać godzinę, ogólną lokalizację, pogodę, typ siedliska, liczbę organizmów, obserwowane zachowanie i własną ocenę pewności oznaczenia.
Przy rzadkich lub wrażliwych gatunkach nie publikujemy dokładnych lokalizacji gniazd, miejsc odpoczynku ani innych miejsc kluczowych dla zwierząt.
Etyka września: nie reżyseruj przyrody
Jesienna migracja wymaga od ptaków dużych nakładów energii. Zwierzęta powinny mieć możliwość spokojnego żerowania i odpoczynku.
Używamy więc lornetki zamiast kolejnych kroków w stronę ptaka. Nie schodzimy ze szlaku tylko po to, żeby zdobyć lepsze zdjęcie. Nie wabimy zwierząt pokarmem i nie odtwarzamy ich głosów w celu uzyskania efektownego spotkania.
Jeżeli zwierzę przerywa żerowanie, zaczyna obserwować nas zamiast otoczenia, zmienia kierunek lub się oddala, zwiększamy dystans.
Najlepszą obserwacją jest naturalne zachowanie zwierzęcia, a nie scena wywołana przez obserwatora.
Dokąd można wybrać się jeszcze we wrześniu?
Stan informacji: 18 września 2026 r. Poniżej znajdują się tylko wydarzenia, dla których dostępne są oficjalne informacje o organizatorze, dokładnej dacie oraz miejscu lub formule online.
| Data | Wydarzenie | Organizator i miejsce | Oficjalne ogłoszenie |
|---|---|---|---|
| 18 września, 12.00–15.00 | Dzień zapylaczy — prelekcje, warsztaty i obserwacje terenowe | Nadleśnictwo Browsk w Gruszkach | Lasy Państwowe |
| 19 września, 10.00–15.00 | Piknik Rodzinny „Las jakiego nie znamy” — zajęcia terenowe, wycieczki, gry i wystawa | Instytut Badawczy Leśnictwa, ul. Braci Leśnej 3, Sękocin Stary; współorganizator: Instytut Ochrony Środowiska | Oficjalna karta wydarzenia Festiwalu Nauki |
| 19 września | Sprzątanie zbiornika Kamionka Piast — działania wolontariuszy na lądzie i nurków pod wodą w ramach 33. Akcji Sprzątanie świata – Polska | Fundacja Nasza Ziemia i partnerzy, Kamionka Piast w Opolu | Wody Polskie — oficjalna zapowiedź |
| 20 września, 10.00–12.00 | Mikrowyprawy łazienkowskie — przyrodnicze warsztaty dla dzieci 7–10 lat i opiekunów | Muzeum Łazienki Królewskie; start przy Nowej Palmiarni, Warszawa | Łazienki Królewskie |
| 20 września, 10.15–14.00 | Spacer ornitologiczny do rezerwatu Mewia Łacha | Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków; Gdańsk-Świbno | OTOP — oficjalna strona spaceru |
| 20 września, 11.00–19.00 | 10. Wielka Lekcja Ekologii — rodzinne warsztaty, eksperymenty i spotkania z ekspertami | Miasto Kraków i partnerzy; tereny zielone wokół TAURON Areny Kraków | Oficjalny serwis Miasta Krakowa |
| 21 września, 15.00 | „Podstawa programowa w Reformie26. Kompas Jutra – przyroda” | Powiatowy Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli; kształcenie na odległość, dla nauczycieli przyrody szkół podstawowych | Oficjalny harmonogram PODiDN |
| do 23 września | XIII Wojewódzki Konkurs Fotograficzny „Leśne inspiracje” — grzyby w naturalnym środowisku | Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie; uczniowie klas VI–VIII z Mazowsza | Oficjalna strona WSSE |
| 26 września, 11.00–12.30 | „Leśne mapy — przyrodnicza wyprawa do Paprociowego Lasu” | cykl „Przyroda Czyżyn”; Paprociowy Las w Krakowie, miejsce zbiórki przekazywane zapisanym uczestnikom | Oficjalny serwis Miasta Krakowa |
| 27 września, 11.00 | „Tajny plan roślin – jak po cichu opanować świat?” — rodzinny spacer botaniczny | Gdański Archipelag Kultury; Wyspa Sobieszewska, szczegółowe miejsce po zapisaniu | Oficjalne ogłoszenie GAK |
Przed wyjazdem na wydarzenie wymagające zapisów warto ponownie sprawdzić stronę organizatora. Liczba wolnych miejsc może zmienić się po publikacji artykułu.
